print

נוף חתום: דפוסים של ייצוג

אוצרת: סיגל ברקאי 2.4.2009 - 26.7.2009
שג'ר אליהוד, 2009

מנאל מחמיד משלבת בין הדפס צילומי של העיר אום-אל פחם, השוכנת בסמוך לכפר הולדתה, מועווייה,לבין דימוי של עץ אורן, מאלה שכונו בפי משפחתה "שג'ר אל יהוד" – עצי היהודים. מחמיד מעלה באוב זיכרון ילדות בו אמהּ מזהירה אותה ואוסרת עליה לעבור את הגבול המשורטט באמצעות עצי האורן בין אדמות הכפר לאדמות היישובים היהודיים שבסביבה. העץ המיובא, האירופאי כל כך, שמחטיו נועדו לשאת את משא השלג הכבד וכלל אינם מתאימים לאקלים המקומי, "מוחק" את העיר הערבית. האורן מסמל עבור מחמיד את חדירת היהודים לאדמות שהיו פלסטיניות בעבר, ואת השינוי שהתחולל בעקבות זאת בנוף, אשר מקו מִתאר רווי במסורת, בטבע אִטי, מזרחי, נינוח, הפך לתוואי חדש, המייבא עִמו תפישות מודרניות כוחניות, קצב אחר, השתלטות ואיום.

منال محاميد تدمج بين مطبوعة تصويرية لمدينة أم الفحم، الواقعة بمحاذاة قرية مسقط رأسها، معاوية، وبين صورة لشجرة صنوبر، من تلك التي تسمّيها عائلتها "شجر اليهود". محاميد تستعيد ذاكرة من الطفولة تحذّرها فيها أمّها وتمنعها من اجتياز الحد المرسوم بأشجار صنوبر بين أراضي القرية وأراضي المستوطنات اليهودية المحيطة. الشجرة المستوردة، الأوروبية جدًا، التي جاءت أوراقها الإبريّة لحَمل الثلج الثقيل وهي لا تلائم المناخ المحلي بالمرّة، "تمحو" المدينة العربية. يرمز الصنوبر بالنسبة إلى محاميد إلى تسلّل اليهود إلى أراض كانت فلسطينية في الماضي، وما طرأ من تغيّر على أثر ذلك في المنظر الطبيعي، الذي تحوّل من خط هيكليّ يعجّ بالتقاليد، بالطبيعة البطيئة، الشرقية، الهادئة – إلى مسار جديد يجلب معه أفكارًا حداثويّة عنيفة، وتيرة أخرى، سيطرة وتهديدًا.