print

נוף חתום: דפוסים של ייצוג

אוצרת: סיגל ברקאי 2.4.2009 - 26.7.2009
ללא שם, 2009

ההיסטוריה הפרטית של חנא פרח-כפר בירעים מורכבת מגעגוע לנוף שהבטחת השיבה אליו, החוזרת ומופרת על ידי ממשלות ישראל אחת לכמה שנים, מהווה כתם שחור על הציונות מראשית דרכה. פרשת עקורי אקרית ובירעים זכתה לעשרות דיונים בממשלה, בבית-המשפט העליון ובכנסת, אך אף לא אחד מהם הצליח להביא להגשמת ההבטחה שניתנה לתושבי המקום באוקטובר 1948, כי יוכלו לשוב לכפריהם אם יתפנו מהם עקב המלחמה. תושבי הכפר בירעים, שחנא פרח נמנה עם צאצאיו, התפזרו בכפרים אחרים בגליל ונותרו אזרחי ישראל, אך כמיהתם לשוב לביתם לא הרפתה מהם מעולם. צירוף שם כפרו של חנא לשמו הפרטי מסמל עבורו את הזהות הבלתי ניתנת להפרדה בין מוצאו הגאוגרפי והפיזי למקום הימצאותו הנפשית. התחריטים העדינים שיצר פרח, שבחלקם מופיעה המילה "בית" וחלקם מאזכרים קטעי נוף, צומח וחי פלסטיני אופייני, רוויים בנוסטלגיה, בבדידות ובגעגועים למקום שאבד לו טרם בא אל העולם.

التاريخ الخاصّ لدى حنّا فرح-كفربرعم مؤلّف من الحنين إلى منظر تتعرّض العودة إليه إلى الانتهاك المتواصل من قبل حكومات إسرائيل مرّة كل بضع سنوات، ويشكّل لطخة سوداء على الصهيونية منذ بداياتها. قضيّة مهجري إقرث وبرعم حظيت بعشرات الأبحاث في الحكومة، في المحكمة العليا والكنيست، لكن أيًا من بين هؤلاء لم ينجح في تحقيق الوعد الذي أعطي لسكان القريتين في تشرين الأول 1948، بأنّه يمكنهم العودة إلى قريتيهم إذا ما غادروها على أثر الحرب. سكّان قرية برعم، التي يعتبر فرح أحد أبنائها، تفرّقوا في قرى أخرى في الجليل وظلّوا مواطنين في إسرائيل، لكن توقهم إلى العودة إلى بيوتهم لم يخفّ لديهم أبدًا. ضم فرح اسم قريته لاسمه الشخصي يرمز بالنسبة إليه إلى الهوية غير القابلة للفصل بين أصله الجغرافي والمادي وبين موقع وجوده النفسي. المنقوشات الرقيقة التي أنتجها فرح، تعجّ بالحنين، بالوحدة وبالشوق إلى مكان فقده قبل أن يجيء إلى العالم.