print

נוף חתום: דפוסים של ייצוג

אוצרת: סיגל ברקאי 2.4.2009 - 26.7.2009
פלורנטין, 2009

המחיקה התרבותית אינה נחלתם הבלעדית של הפלסטינים. סיגלית לנדאו, תושבת שכונת פלורנטין בתל אביב, מוחה כנגד כרישי הנדל"ן, המוחקים הוויה של שכונת פועלים צנועה ותוססת על מנת להפוך אותה לחלקת אלוהים הקטנה של מצליחני העיר. מפות ושרטוטים הנדסיים, המסמנים את תוואי השטח לפני ואחרי הכיבוש הנדל"ני, מסמלים עבור לנדאו את הפריצה הוולגרית אל תוך שטח המחייה שלה. "חומרי ה'שיח החדש' – שפת הנדל"ן, מפות, חוזי חכירה – זועקים לקריאה סמיוטית, פוליטית, אטימולוגית וארכיאולוגית", טוען יהודה שנהב, ומדגיש את דבריו בשאלה: "'תכנית אב', 'הפשרת קרקעות', 'תכנית מתאר' [...] בשם איזה 'אב' נקבעת 'תכנית אב'? מאיזה מקפיא חברתי 'מופשרות' קרקעות? כיצד נקבעת בעלות על קרקע? מה ההבדל בין קרקע לבין אדמה?" לנדאו מכניסה אל תוך חלל התערוכה עגלת משאות קטנה, מאלו המשמשות את אנשי השכונה שלה להובלת סחורה יומיומית. היא מבליטה דווקא את חלקה התחתון של העגלה, המוסתר בדרך כלל. ה"מפה" הנוצרת על התחתית כתוצאה מחיכוך, מגרירה, מהעמסה ומהתחככות יומיומית במדרכות העיר תימחק בתהליך של החלקה, של הברקה ושל שיוף. מחיקת "מפת העמל" זועקת את השבתת המסחר הזעיר, היוזמות המקומיות ושמחת החיים השכונתית. בחלל הגלריה תושכב העגלה כשפניה כלפי מטה, מנותקת מן הפונקציה השימושית שלה, בעוד משטח ההעמסה מפנה את פניו המחודשים, המבהיקים והאטומים אל עבר הצופה. האם יצליחו סוחרי הקרקעות ותאגידי הענק למחוק את מפת הזהות של תושבי השכונה, או שמא החבירה בין האמנים, שבאו אך לפני שנים אחדות לשבת שם והפכו לחלק מהפסיפס הצבעוני, לבין הנגרים, הרפדים ומוכרי הסמבוסק תצליח לייצר מחאה אפקטיבית, שתמנע את שינוי הנוף הפיזי והאנושי?

لم يكن المحو الثقافي من نصيب الفلسطينيين وحدهم. سيغاليت لنداو التي تسكن في حي فلورنتين في تل أبيب، تحتجّ ضد قروش العقارات الذين يمحون كينونة حيّ عمّال متواضع وناشط بغية جعله جنّة لأثرياء المدينة. خرائط وتخطيطات هندسية، تشير إلى مسار المنطقة قبل وبعد الاحتلال العقاري، ترمز بالنسبة إلى لنداو إلى الاقتحام الفظّ لمنطقة سكناها. "موادّ "الخطاب الجديد" – لغة العقارات، خرائط، عقود تأجير – تستصرخ لأجل قراءة سيميائية، أتيمولوجية وأثرية، يحاجج يهودا شنهاف، مؤكّدًا أقوالَه بالسؤال:
"'תכנית אב', 'הפשרת קרקעות', 'תכנית מתאר' [...] בשם איזה 'אב' נקבעת 'תכנית אב'? מאיזה מקפיא חברתי 'מופשרות' קרקעות? כיצד נקבעת בעלות על קרקע? מה ההבדל בין קרקע לבין אדמה?"

تُدخل لنداو إلى حيّز المعرض عربة تحميل صغيرة، من تلك التي يستخدمها سكان الحي لحمل مشتريات يومية. وهي تبرز الجزء السفلي من العربة بالذات، الذي عادة ما يكون مخفيًا. الـ "خارطة" الناشئة على الجزء السفلي من العربة نتيجة للحفّ، الجرّ، التحميل والاحتكاك اليومي بأرصفة المدينة تمّحي عبر سيرورة المسح، التلميع والحفّ. محو "خارطة العمل" تستصرخ لإعادة التجارة الصغيرة، المبادرات المحلية والحياة السعيدة في الحي. في حيّز المرض سيتمّ وضع العربة ووجهها للأسفل، منفصلة عن وظيفتها الاستخدامية، في حين أن وعاء التحميل يتوجّه إلى وجهه الجديد، الشاحب والمنغلق نحو المشاهد. هل ينجح تجار الأراضي والشركات العملاقة بمحو خارطة هوية سكان الحي، أم أن الارتباط بين الفنانين الذين جاءوا للعيش هناك منذ سنوات قليلة فقط وتحولوا إلى جزء من الفسيفساء الملوّن، وبين النجّارين، المنجّدين وبائعي الفطائر سينجح في خلق احتجاج فعّال من شأنه منع تغيير المنظر الطبيعي المادي والإنساني؟