print

נוף חתום: דפוסים של ייצוג

אוצרת: סיגל ברקאי 2.4.2009 - 26.7.2009
נוף ישראלי, 2008

המתח בין נוף עבר למחיקה תרבותית מעסיק כבר שנים רבות את האמן, לארי אברמסון. תערוכתו "צובה: הפשטה ועיוורון" (1995), הייתה אחד הדיונים החזותיים הראשונים באידיאולוגיה הסמויה של הנוף הישראלי והציעה צורת התבוננות, המגלה מודעות לפרטים שאנו מעדיפים לא לראות בנוף. בניתוח המרתק שהציע לתוואי הנוף של "דרך בגין" בירושלים (2003), התבונן אברמסון במבט מודע, מהורהר ואירוני בבנייה הציונית המסיבית, המשתלטת על הנוף ומוחקת את כל הנקרה בדרכה לטובת ייצור נוף מלאכותי ומזויף. "דרך בגין, כתמונת נוף, מגשימה בדימוייה את החלום הציוני: ארץ יהודית, יפה, שלמה ונגישה, שיש בה עבר תנ"כי מפואר, והבטחה לעתיד מערבי משגשג", טוען אברמסון. אולם המודעות לכך שזהו "נוף שכולו מנוכס" אינה מניחה לו. "ייצוגו של נוף גן העדן הישראלי אינו שלם בלי החורבה הפלסטינית המתפוררת. הפושע נדון, כנראה, לחזור שוב ושוב למקום הפשע; פעם כדי להציץ, פעם כדי להעלים ראיות, פעם כדי לנכס את הזיכרון של הקורבן."
מודעות ביקורתית זו היא גם הרקע לעבודתו בתערוכה, נוף ישראלי (עם גוטמן, טפלר, אייזנשר, שטיינהרדט, סימון, שור), 2008. אברמסון, שעבודתו נוצרה במקום אחר – בסדנת ההדפס הירושלמית – ייחודי בגישתו כלפי עבודות האוסף. עבודתו גדולת הממדים "מנכסת" קבוצת עבודות נרחבת. באמצעות ציטוט ישיר של קו האופק היא משתמשת בהן כבסיס למחיקה שהוא עצמו מבצע. במקום פרטי הפרטים העשירים והצבעוניים יצר אברמסון רצף של השטחות וצלליות. הנוף החדש המתקבל הוא שטוח, אפל, מסתורי; בתוכו משולבים צריחי מסגדים וכנסיות עם צמרות ברושים ואורנים, מגדלי מים וגגות משולשים של בתי קיבוץ עם דקלים וצמחייה פראית ומדומיינת. הצללית החדשה שנוצרה מאחדת את כל מרכיבי הנוף לרצף ארוך ועקבי, ומעוררת תקווה, שאולי יום אחד יתמזגו כל המרכיבים הסותרים באלכימיה מופלאה, ותיווצר הרמוניה מקומית. מיקומה של סדנת ההדפס הירושלמית, על קו התפר בין ירושלים המערבית והמזרחית, והנוף הנשקף מחלונות הסדנה, מאזכרים במשהו את הנוף המהול והרב-תרבותי הנוצר בעבודתו של אברמסון.

التوتر القائم ما بين منظر الأمس والمحو الثقافي يشغل منذ زمن طويل الفنان لاري أبرمسون. معرضه "تسويا: تجريد وعمى" (1995)، كان أحد أول النقاشات البصرية في الأيديولوجيا الخفية للمنظر الطبيعي الإسرائيلي، واقترحت شكلاً من التأمل، يبدي وعيًا لتفاصبل نفضّل عدم رؤيتها في المنظر الطبيعي. في التحليل الآسر الذي قدّمه لمسار المنظر الطبيعي لـ"طريق بيغن" في القدس (2003)، تمعّن أبرامسون بنظرة واعية، متشكّكة وساخرة في البناء الصهيوني المكثّف الذي يسيطر على المنظر الطبيعي ويمحو كل ما يعترض طريقه "لصالح منظر طبيعيّ مصطنع ومزيّف". وهو يقول: "طريق بيغن كصورة للمنظر الطبيعي تجسّد بصورها الحلمَ الصهيوني: بلاد يهودية، جميلة، كاملة وفي المتناوَل، فيها تاريخ توراتي مجيد، ووعد بمستقبل غربي مزدهر". لكن الوعي إلى أنّ هذا "منظر طبيعي مستملك برمّته" لا يسبّب له الارتياح. "تمثيل المنظر الطبيعي لجنة عدن الإسرائيلية لا يكتمل بدون الخربة الفلسطينية المتآكلة. فالمجرم محكوم، كما يبدو، بالعودة مرة تلو الأخرى إلى موقع الجريمة؛ مرّة لاستراق نظرة، مرّة لإخفاء الأدلّة ومرّة لاستملاك ذاكرة الضحية."
هذا الوعي النقدي هو، أيضًا، خلفية عمله في معرض منظر طبيعي إسرائيلي (مع غوطمان، تفلر، آيزنشر، شطاينهردت، سيمون وشور) 2008. أبرامسون، الذي أنتجت أعماله في مكان آخر، في ورشة الطباعة في القدس، متميّز في توجهه إلى أعمال المجموعة. عمله الكبير "يستملك" مجموعة أعمال كبيرة وعبر اقتباس مباشر لخط الأفق يستخدمها كأساس للمحو الذي يقوم به بنفسه. بدلاً من تفاصيل التفاصيل الغنية والملوّنة خلق أبرمسون امتدادًا من التسطيح والتظليل. المنظر الطبيعي الجديد الناتج هو منظر مسطح، معتم وغامض. داخله تندمج قباب مساجد وكنائس مع رؤوس سرو وصنوبر، خزانات ماء وسطوح مثلثة لبيوت كيبوتس مع نخيل ونباتات دغلية ومتخيّلة. التظليل الجديد الناتج يوحّد جميع مركبات المنظر الطبيعي ضمن امتداد طويل ومتواصل، ليثير الأمل في أن تندمج يومًا ما جميع المركبات المتناقضة في كيمياء مدهش، ويخلق انسجامًا محليًّا. موضع ورشة الطباعة في القدس على الحد الفاصل بين القدس الشرقية والقدس الغربية، والمنظر الطبيعي الذي يظهر من نوافذها تذكّر قليلا المنظر الممزوج ومتعدد الثقافات الذي نتج في عمل أبرمسون.