אסף הינדן: A Site for Sore Eyes

אסף הינדן (נ' 1988) חושב את מדיום הצילום תוך מודעוּת למנגנוניו, לגבולותיו ולתנאיו ההיסטוריים. עבודתו נעה בין פרקטיקות מבוססות-עדשה לבין פעולות של איסוף, שימור וארכיון, ובוחנת כיצד דימויים נוצרים ונשמרים.
סדרת העבודות החדשה של הינדן מפגישה שלושה מוקדים גיאוגרפיים ורעיוניים: האתר הארכיאולוגי בפומפיי, הנוף הגעשי בעמק אוואקודאני (Owakudani) ביפן, וסטודיו לפיסול באקדמיה לאמנויות יפות באנטוורפן. בתערוכה A Site for Sore Eyes מותכים שלושת האתרים לאתר מדומיין, שבו מתקיימים זה לצד זה שרידים, כיסויים, תוספות ופעולות שימור ושִחזוּר. באתר זה העולם מופיע מבעד לתוספות, שבהן ההיסטורי מתגלה ופועל בהווה כריבוד מתמשך של זמן וחומר. המחקר החזותי של הינדן בוחן כיצד אתרים ומנגנוני תצוגה מעבדים עבורנו את הזיכרון וכיצד שלבים שונים של תיווך, הנגשה, כיסוי וחשיפה הופכים את פני השטח למוצג תרבותי. כך נחשף האופן שבו התערבויות אנושיות משמרות את העבר ובמקביל מגדירות כיצד נראה אותו וכיצד נבין אותו.

הינדן מתעד את פומפיי כאתר ארכיאולוגי שהוא בה-בעת גם מרחב תצוגה: אבן עתיקה, עקבות בליה ושאריות כימיות נפגשות בו עם התערבויות אנושיות בדמות גשרי הנגשה, מעקות ותוספות הנדסיות עכשוויות; תצלום מוגדל של קיר עם סיכות ייצוב – סיכות מתכת שמחדירים מְשמרים כדי לחבר בין שכבות הטיח ולמנוע קריסה של קטעי קיר רופפים – ממוסגר מחדש בפעולת הצילום  כארטיפקט ארכיאולוגי-עכשווי. המפגש בין חומר הנושא את סימני הזמן לבין תוספות חדשות המבקשות למסגר ולשחזר אותו, מסמן את המתח בין שימור, שִחזוּר ואחיזת עיניים. הפארק הארכיאולוגי של פומפיי הוא אפוא מרחב שהעבר נישא בו אל תוך ההווה באמצעות הליכים ארכיוניים של ארגון ותצוגה.

סדרת התצלומים מן העמק הגעשי הפעיל אוואקודאני ביפן – "העמק הרותח" או "עמק הגיהנום הגדול" ביפנית – מתמקדת בפני שטח המתגלים על סף תסיסה. פליטות גזים, אדים חמים ומשקעי גופרית צהובים יוצרים נוף דיסטופי, שבו חומר גיאולוגי קדום נפגש עם תשתיות תיירות עכשוויות. הצהוב הכמעט רדיואקטיבי, ההפשטה והגופניות של הנוף מחדדים את מופע האתר כתופעת טבע וכחוויה מתווכת בעת ובעונה אחת. מרחב הסף הזה, הידוע בנופי ה"מאדים" שלו, מתגלה כטבע שהתיווך וההתבוננות עצמה מעצבים את משמעותו.

המוקד השלישי – סטודיו לפיסול באקדמיה שבה למד הינדן – מתפקד כאן כאתר חפירה הפוך בגרסה קרובה ואינטימית – מקום שבו מה שמצוי עדיין בתהליך עבודה כבר נדמה כשריד. הפסלים, המכוסים ביריעות ניילון לצורך הגנה, נראים כגופים שנעצרו בזמן. הכיסוי שומר עליהם אך גם מעצב את המראה שלהם, כאשר התיעוד מקדים את השלמת הפיסול והופך את הפסל לעדוּת. הסטודיו של האמן – שבו מחוות לתולדות האמנות (הולדת ונוס של בוטיצ'לי או העבד המורד של מיכלאנג'לו) נתונים בחלל עבודה יומיומי לצד פחים ומטאטאים – נעשה זירה שבה הפעולה הארכיאולוגית והמעשה האמנותי נשזרים זה בזה.     בין פומפיי הקפואה בזמן, הנוף הגעשי והסטודיו, שם התערוכה – ASite for Sore Eyes – מחליף את המלה sight מן הביטוי האנגלי במלה site. ההיסט הזה מעביר את מוקד המשמעות מן המראֶה אל המקום, אך משמר את הזיקה לעין ולפעולת הראייה. השם מחזיק יחד אתר ומבט, מרחב והתבוננות, ומְקדם – כבר ברמת הלשון – את אחת השאלות המרכזיות שהתערוכה מעלה כאשר היא נוגעת בראייה עצמה. מעֵבר להצבעה על מה שנראה באתר, התערוכה שואלת כיצד האתר עצמו מעצב באופן פעיל את תנאי הראייה, החוויה והזיכרון של הצופה. העבודות מעכבות את המבט במקום שבו העולם נעשה ונראה: בשכבות התיווך, במבנים התומכים, בכיסויים, בתוספות ובמחוות השימור; באופן שבו הדימוי נמסר לעין ולגוף ומקבל ממשות בחלל התצוגה. עבודתו של הינדן מציעה האטה, התבוננות וחקירה של התנאים המאפשרים לדימוי להופיע ולהתקיים. הינדן מזמין את הצופה להיכנס אל תוך אופני הבנייה של האתר, אל הדרכים שבהן חומר הופך לעדוּת ומופע חזותי נושא בחובו זיכרון – וגם את אפשרות הדמיון.

أساف هيندن / A Site for Sore Eyes
القيّمة: دانيئل تصدقا كوهن

يفكّر أساف هيندن (مواليد 1988، كفار سابا) في وسيط التصوير الفوتوغرافي مدركًا لآلياته، حدوده وشروطه التاريخية. تتراوح أعماله بين ممارسات تسنتد إلى العدسة وبين عمليات الجمع، الحفظ والأرشفة، وتتقصى كيفية إنتاج الصور وحفظها.
تجمع سلسلة أعمال هيندن الجديدة بين ثلاثة محاور جغرافية وفكرية: الموقع الأثري في بومبي، المنطقة البركانية في وادي أواكوداني في اليابان، واستوديو النحت في الأكاديمية الملكية للفنون الجميلة في أنتويرب. في معرض A Site for Sore Eyes تنصهر المواقع الثلاثة على شكل موقع متخيَّل، تتجاور فيه البقايا، الطبقات المغطاة، الإضافات وعمليات الحفظ والترميم. في هذا الموقع يظهر العالم عبر الإضافات، حيث ينكشف التاريخي ويعمل في الحاضر كتراكم متواصل للزمن والمادة. يتقصى البحث البصري لدى هيندن كيف تعالج المواقع وآليات العرض ذاكرتنا، وكيف تتحول مراحل الوساطة والإتاحة، التغطية والكشف إلى وسائل تجعل السطح معروضًا ثقافيًا. هكذا تنكشف الكيفية التي تحفظ بها التدخلات البشرية الماضي، وفي الوقت نفسه تحدد كيف نراه وكيف نفهمه.
يوثّق هيندن بومبي بوصفها موقعًا أثريًا هو أيضًا فضاء عرض: فالحجارة القديمة، آثار التآكل، والبقايا الكيميائية تلتقي فيه مع تدخلات بشرية مثل جسور إتاحة الوصول، الحواجز، والإضافات الهندسية المعاصرة؛ صورة مكبّرة لجدار مزوّد بدبابيس تثبيت – وهي دبابيس معدنية يغرسها المرممون لربط طبقات الجص ومنع انهيار أجزاء الجدار الهشة – تُعاد صياغتها من خلال فعل التصوير كقطعة أثرية معاصرة. اللقاء بين مادة تحمل علامات الزمن وبين إضافات جديدة تسعى إلى تأطيرها وترميمها، يشير إلى التوتر بين الحفظ، الترميم، والخداع البصري. هكذا يغدو المنتزه الأثري في بومبي فضاءً يُحمَل فيه الماضي إلى الحاضر عبر إجراءات أرشيفية من التنظيم والعرض.
في عمل سابق من العام 2017 (عرض لأول مرة في معرض ״أخبار عظام״، مكان للفن، تنسيق مشترك مع بار يروشلمي) يتطرق هيندن للمشهد المحوري في فيلم روبرتو روسيليني رحلة في إيطاليا (1954): الزوجان بطلا الفيلم، اللذان وصلت علاقتهما الزوجية إلى طريقٍ مسدود، مدينة بومبي ويقفان أمام قالبٍ جبسي لزوجين متعانقين تحجّرا حتى الموت. تجمع لحظةُ الانكشاف على هذه الصورة بين الزمن والموت والحفظ. عرض الترجمة النصية وحدها يحجب الصورة عن المشاهد، ويحوّل النظر إلى الكيفية التي تستمر بها الصورة في الوجود رغم غيابها – كحضور يُحفَظ عبر تمثيلها، وشيئ يُكمله المشاهد في مخيّلته – فيما يعلن النص: ״انظروا، يمكن البدء برؤية شيء ما!״.
تركّز سلسلة الصور من الوادي البركاني النشط أواكوداني في اليابان – والذي يُعرف باليابانية باسم ״الوادي المغلي״ أو ״وادي الجحيم العظيم״ – على الأسطح التي تبدو على حافة الغليان. انبعاثات الغازات، البخار الساخن وترسبات الكبريت الصفراء تخلق مشهدًا ديستوبيًا تلتقي فيه مادة جيولوجية قديمة مع بنى تحتية سياحية معاصرة. الأصفر شبه الإشعاعي، تجريد المشهد وطابعه الجسدي، تعمّق حضور الموقع بوصفه ظاهرة طبيعية وتجربة وساطة في آن واحد. هذا الحيّز العتبي، المعروف بمناظره ״المريخية״، ينكشف كطبيعة تصوغ فيه الوساطة والنظر ذاته معناها.
المحور الثالث – استوديو النحت في الأكاديمية التي درس فيها هيندن – فيعمل هنا كموقع تنقيب معكوس، بنسخة حميمة وقريبة؛ مكان يبدو فيه ما لا يزال في طور العمل وكأنه أثر متبقٍ. المنحوتات المغطاة بأغطية نايلون للحماية تبدو كأجساد توقفت في الزمن. فالغطاء يحفظها، لكنه أيضًا يشكّل مظهرها، بحيث يسبق التوثيق اكتمال النحت ويحوّل المنحوتة إلى شهادة. ويغدو استوديو الفنّان – حيث تتحول فيه الإيماءات إلى تاريخ الفن، (ولادة فينوس لبوتيتشيلي أو العبد المتمرّد لمايكل أنجلو) في فضاء العمل اليومي إلى جانب سلال المهملات والمكانس – إلى ساحةً يتشابك فيها العمل الأثرية مع الفعل الفنّيّ.
بين بومبي المتجمّدة في الزمن، المشهد البركاني والاستوديو، يستبدل عنوان المعرض A Site for Sore Eyes كلمة sight بكلمة site. هذا الانزياح ينقل مركز المعنى من المشهد إلى الموقع، لكنه يحافظ على العلاقة بالعين وبفعل الرؤية. يجمع العنوان بين الموقع والنظرة، بين الفضاء والتأمل، ويعزز – على مستوى اللغة نفسها – إحدى الأسئلة المركزية التي يطرحها المعرض عندما يلامس فعل الرؤية ذاته. فإلى جانب الإشارة إلى ما يُرى في الموقع، يسأل المعرض كيف يشكّل الموقع نفسه بصورة فعالة شروط الرؤية والتجربة والذاكرة لدى المشاهد. تؤخّر الأعمال النظرة في الموقع الذي يصبح فيه العالم مرئيًا ومتكوّنًا: في طبقات الوساطة، البنى الداعمة، الأغطية، الإضافات، وإيماءات الحفظ؛ في الطريقة التي تُسلَّم بها الصورة إلى العين والجسد وتكتسب حضورها داخل فضاء العرض. تقترح أعمال هيندن إبطاءً وتأملًا وفحصًا للشروط التي تتيح للصورة أن تظهر وتنوجد. إنه يدعو المشاهد إلى الدخول في آليات بناء الموقع، وفي الطرق التي تتحول بها المادة إلى شهادة، والمظهر البصري إلى حامل للذاكرة – وكذلك إلى حامل لإمكانية التخيّل.

المعرض بدعم سخي من
لورن وميتشل برسر
شاي دانيئل ميلو
جاليري برڤرمان: عدي غورا، يافا برڤرمان