דן רוברט להיאני: עולה בכוח

”הזמן אינו קו אלא ממד, כמו ממדי המרחב. אם אפשר לכופף את המרחב, אפשר לכופף גם את הזמן”. (מרגרט אטווד).

בשפתו המופשטת, דן רוברט להיאני מפגיש מופעים של ניגודים כבתנועת ריקוד. במיצבי הווידיאו המרחביים שלו וברישומיו, המכני פוגש תנועה אנושית, מבט פנורמי מתחלף באובייקט ארכיוני, הנייח נתקל בנייד. על רצף המידות שבין המונומנט לאורנמנט — כפי שהבחין הפסָָל רוברט מוריס — תכונת הציבוריוּתּ או תכונת הפרטיוּתּ נכפית על הדברים בהתאם לגודלם. על סולם מידות זה, הגוף האנושי מסתמן כקבוע. תנועה אנושית מוּנּעת מדחיפת הקרקע, שמחזירה תנועה נגדית ומאפשרת לנוע — אך מובנה אינו רק פיזי אלא גם מטאפיזי, בבחינת מודעוּתּ פנימית המניעה ריפוי, או כהתעלות דתית. בחתירה לאיזון בין שני קטבים, התנועה עוברת כתדר קבוע באמנויות לחימה, כאשר הלחימה נעשית בחמלה מתוך כוונה כנה; או בחסידות, כאשר הגוף )חומר( משמש כלי לשחרור הניצוצות הכלואים בו — וכך גם בעבודות שמציג להיאני בתערוכת היחיד המוזיאלית הראשונה שלו. בהתמסרותו המתמדת לחירות אורבת סכנה — אך בה־בעת טמון בה ערך של איזון.

עוֹלֶֹהֶ ּבְּכוֹחַֹ הוא מושג משפטי )תקנה 6( בתקנות הכניסה לישראל, המתייחס לרשיון ישיבת־ארעי (מסוג א/ 1) למי שזכאי לעלות לארץ על פי חוק השבות. דן רוברט להיאני מגולל באמצעותו את סיפורו האישי כבן למשפחה יהודית ספרדית מאלג’יריה, ומתכתב עם ציוני־ דרך היסטוריים של זהות ומאבק: ”צו כרמייה” שהעניק אזרחות צרפתית ליהודי אלג’יריה (1870); מאבק השחרור של אלג’יריה מהשלטון הצרפתי; עזיבת המשפחה מעיר הנמל אוראן (1962 ) לפריז, שבה נולד ברובע ה־ 14; וחיי רוח בירושלים.

לצמד המילים עוֹלֶֹהֶ ּבְּכוֹחַֹ נקשרת גם משמעות מטאפיזית שבצִדִה תהייה. בפילוסופיה העתיקה של אריסטו, המילים ”בכוח” ו”בפועל” מַַתוות מהלך טרנספורמטיבי מחומר לצורה, כאשר הפוטנציאל הגלום בחומר (בכוח) מתממש כצורה (בפועל). נוכח אי־היכולת הפיזית מוצעת הקפדה מוּדּעת על שימור התנועה וההתנגדות כתנאי לחירות. האמן לא יכול אחרת: התנועה נתפסת בעבודתו כהכרח, כאמצעי לשחרור מתקיעוּתּ, כאשר החזרתיות מסייעת לשמירה על שגרה ושפיות במצבים של זרוּתּ והסתגלות. במבטו הפואטי, גם החומר הצילומי הארכיוני כמו נופל מחוץ לזמן.

دان روبرت لهياني

مقيم مؤقت

القيّمّة: عيريت كرمون پوپير

”الزمن ليس خطًًا، بل إنه بُعُْْد مثل أبعاد المكان. وإذا أصبح بمقدورك أن تلوي المكان، فيمكنك أيضًًا أن تلوي الزمان” (مارجريت أتوود).

بلُغُته التجري دية، يجمع دان روبرت لهياني بين تجليات التناقضات كما في حركة الرقص. في أعمال الفيديوالتركيبيبة الحيّزّية وفي رسوماته، يلتقي الميكانيكي بحركة بشرية، نظرة بانورامية متغيرة بكائن أرشيفي، ويصطدم الثابت بالمتحرك. على امتداد الأحجام بين النصب التذكاري والزخرفة — كما أشار النحات روبرت موريس — تُفُرض سمة العمومية أو سمة الخصوصية على الأشياء وفقًًا لحجمها. وعلى هذا ال سلم من الأحجام، يبرز الجسم البشري كثابت. حركة بشرية تتحرك من دفع الأرض، التي تعيد حركة مضادة وتُتُيح الحركة — لكن بنيتها لي ست فقط فيزيائية، بل أيضًًا ميتافيزيقية، بمثابة وعي داخلي يقود إلى الشفاء، أو كت سامي ديني. في ال سعي إلى التوازن بين قطبين، تمر الحركة كتردد ثابت في فنون القتال، حين تُمُارس القتالية بشفقة وبنية صادقة؛ أو في الحسيدية، حين يصبح الج دس (المادة) أداة لتحرير الشرارات المحتجزة فيه — وهكذا. أيضًًا في أعمال لهياني المعروضة في معرضه الفردي المتحفي الأول. في تفانيه ال دائم نحو الحرية، تكمن خطورة — لكنها تكتنف قيمة التوازن.

حركة بشرية تتحرك من دفع الأرض، التي تعيد حركة مضادة وتُتُيح الحركة — لكن بنيتها لي ست فقط فيزيائية، بل أيضًًا ميتافيزيقية، بمثابة وعي داخلي يقود إلى الشفاء، أو كت سامي ديني. في ال سعي إلى التوازن بين قطبين، تمر الحركة كتردد ثابت في فنون القتال، حين تُمُارس القتالية بشفقة وبنية صادقة؛ أو في الحسيدية، حين يصبح الج دس (المادة) أداة لتحرير الشرارات المحتجزة فيه — وهكذا أيضًًا في أعمال لهياني المعروضة في معرضه الفردي المتحفي الأول. في تفانيه ال دائم نحو الحرية، تكمن خطورة — لكنها تكتنف قيمة التوازن.

”عُُولِهِ بكواح” )الترجمة الحرفية هي يصعد بقوة، ومعناها مقيم مؤقت(، هو مصطلح قانوني )بند 6( في لوائح ال دخول إلى إسرائيل، يشير إلى تصريح إقامة مؤقتة )نوع أ/ 1( لمن يحق له الهجرة إلى البلاد بموجب قانون العودة. من خلاله، يروي دان روبرت لهياني قصته الشخصية كابن لعائلة يهودية سفاردية من الجزائر، ويتكاتب مع معالم تاريخية للهويّةّ والنضال: ”مرسوم كريميو” الذي منح الجن سية الفرن سية ليهود الجزائر(1870)؛ كفاح تحرير الجزائر من الحكم الفرن سي؛ مغادرة العائلة مدينة وهران ال ساحلية ( 1962 ) إلى باريس، حيث وُُل د في الحي الرابع عشر؛ وحياته الروحية في القدس.

ترتبط بكلمتي عُُولِهِ بكواح أيضًًا بمعنى ميتافيزيقي يرافقه ت ساؤل. في الفل سفة القديمة لأرسطو، ترسم كلمتا” بالقوة” و”بالفعل” مسارًاً تحويليًاً من المادة إلى الشكل، حيث يتحقق المكمون الكامن في المادة (بالقوة) كشكل) بالفعل). وأمام العجز الج دسي تُقُترح المثابرة الواعية على حفظ الحركة والمقاومة كشرط للحرية. الفنّاّن لا ي ستطيع غير ذلك: فالحركة في عمله تُ دُرك كضرورة، كوسيلة للتحرر من الجمود، حيث ت ساعد التكرارية في الحفاظ على الروتين العقلانية في حا لات الغربة والتكيف. وفي نظرته الشعرية، يبدو أن المادة الفوتوغرافية الأرشيفية ت سقط هي الأخرى خارج الزمن.

קרדיט: אלעד שריג