דני מיכאל רוזנברג: היי, הייתי פה וחשבתי עלייך

בסיפור הקצר "פונס הזכרן" של חורחה-לואיס בורחס, מתואר צעיר שבעקבות תאונת רכיבה ניחן בזיכרון מושלם: הוא זוכר כל פרט ממה שחווה בימי חייו, אפילו את צורת העננים בכל רקע נתון. עם זאת אין ביכולתו לחשוב, להכליל, להפשיט. דני מיכאל רוזנברג תוהה על מהותם של סיפורים חזותיים ועל יחסם לממשי. הוא שוזר אותם על חוט נעלם ובו-בזמן קורע אותו, והדימויים – כמו פנינים הנושרות משרשרת קרועה – מתגלגלים על המדרגות. מה ההיגיון הפנימי שלהם, הוא שואל; מה הזיכרון שלהם, מה הם מסתירים מאחוריהם.

בתערוכת היחיד המוזיאלית הראשונה שלו, רוזנברג מציג שלוש סדרות ציורים – חוט השני(ם), מחבואים והיי, הייתי פה וחשבתי עלייך – שנוצרו במקביל ואחת אחרי השנייה, בדיו ובצבע מים על נייר. הדימויים בסדרות פורשים בהצטברותם העיקשת את מרווחי הזמן בין הילדוּת לבגרוּת, הנעים בין הכרה להכחשה, בין ביקורת להאֲדרה, בין התכנסות לתשוקה, בין תמימות לאלימוּת. הם יוצרים תחושות של קִרבה והיכרוּת, ובאותה נשימה הם מטרידים ועוכרי שלווה. המסד הרעיוני והרגשי למהלך החזותי של רוזנברג, לפעולת הציור עצמה, מתגלם בליקוט, גזירה וחיבור. פעולת הגזירה, כמוה כגזירת גורל, מתכנסת בסוף למעין חדר פלאות, המעלה באוב את מה שנפלט ונעלם. מילים ודימויים נדחקים אל מגירות הזמן החולף, כעיזבון הנשלף משם באופן שונה בכל פעם.

בסדרה מחבואים כלולות עבודות שבמרכזן חפצים, מקומות או אירועים, שהקשר ביניהם שרירותי לכאורה: בובה של מלאכית מחרסינה; מראֶה בחורבות הווילה של מוסוליני ברודוס; זכרון כף יד של חבר ילדוּת צבועה באקריליק אדום; שיירים ממסיבת יום הולדת שבע-עשרה; רגע במשחק מחבואים שבו הילד מסתתר מתחת לשמיכה הנראית כמו תכריך; דגם של קתדרלת מיינץ המופיע בסרט "איש הפיל" של דיוויד לינץ'; תמונת סבתו של רוזנברג כילדה, עם משפחת חברים, על חוף הים בארץ אחרת. צבר הדימויים פורשׂ מניפה של היסטוריוֹת אפשריות, המתכנסות ונפרמות שוב ושוב עם כל מבט חוזר תוהות על תפיסת הגורל בדיעבד.

הדימוי Der Rote Faden – חוּט הַשָּׁנִי – שימש בספרות הגרמנית כמושג ביקורתי שעיקרו הצורך בלכידוּת והמשכיות נראטיבית, אישית וקולקטיבית, בעולם המתאפיין בפירוק, אי-סדר ואי-גיון. הסדרה המוקדמת והאישית מבין השלוש, חוט השני(ם), פורשׂת אלבום משפחתי של מבטים במצבי הסתגרות וקִרבה, הלוכדים את תחושת הזמן, הכאב והאהבה במציאות. 

הסדרה היי, הייתי פה וחשבתי עלייך, כשם התערוכה כולה, מתמקדת ב"אחיזת עיניים" (trompe l’œil בצרפתית) – טכניקת ציור שיוצרת אשליה ריאליסטית. רוזנברג מגיב למסורת זו ביצירת תמונות בתוך תמונות, שבהן מצורפים דימויים למילים על רקע מצע עץ. בתוך המרחבים המודעים שהוא יוצר, הוא מחבר בין קטעי טקסט מתוך יצירות ספרות נודעות – למשל של תומס וולף, העוסק בזמן החולף וברגעים פרוזאיים שוליים לכאורה אך מהותיים ביותר; של נטליה גינצבורג, העוסקת במלחמה, בהרס ובאובדן; ושל ברונו שולץ, המהרהר בתעתועי הזמן ובמופעים פנטסטיים של אלימות הקיום – או בין פתקים יומיומיים שהופנו לאמן לבין ציורי ילדים, ציטוטים מתולדות האמנות (ז'אן-בטיסט שרדן, ג'ון קורין), ורישומים של פריטים ביתיים. המבט הצופה משוטט בין הזמנים ובין המראות, משחזר את מהלכם.
עקבות של אנשים, חפצים, זיכרונות ואירועים, צפים בתערוכה כדימויים הנערמים, נשזרים ורודפים זה אחר זה. יחד הם רוקמים מהלך של תשוקה והתרפקות על מעשה הייצוג – ובו-בזמן מסמנים את חוסר האפשרות שלו, את כישלונו. בריבוי שלהם הם מגלמים את הציור כמלאכת חיים, מעשה הישרדות.

داني ميخائيل روزنبرغ / مرحبا، كنت هنا وفكرت فيك
القيّمة: إيرنا غوردون

في القصة القصيرة ״فونِس قويّ الذاكرة״ للكاتب خورخي لويس بورخيس، يُوصَف شابٌّ اكتسب، إثر حادثة سقوط عن حصان، ذاكرةً مثالية؛ فهو يتذكّر كل تفصيل مما عاشه في حياته، حتى شكل الغيوم في كل لحظة. ومع ذلك، فهو عاجز عن التفكير أو التعميم أو التجريد. يتساءل داني ميخائيل روزنبرغ (مواليد 1973، حولون) عن ماهية القصص البصرية وعن علاقتها بالواقع. فهو يجدلها على خيط خفي، وفي الوقت نفسه يمزّقه، بينما تتدحرج الصور – مثل لآلئ تناثرت من عقد مقطوع – على الدرج. ما منطقها الداخلي؟ يتساءل؛ ما ذاكرتها، وماذا تخفي وراءها؟
في معرضه المتحفي الفردي الأول، يعرض روزنبرغ ثلاث سلاسل من اللوحات – الخيط الأحمر، الغُمّيضة، ومرحبًا، كنت هنا وفكّرت بك – أُنجزت بالتوازي الواحدة مع الأخرى وبالتتابع، بالحبر والألوان المائية على الورق. تشكّل الصور في هذه السلاسل، عبر تراكمها العنيد، الفجوات الزمنية بين الطفولة والرشد، وبين الانطواء والتوق، وبين السذاجة والعنف. إنها تخلق إحساسًا بالقرب والألفة، وفي الوقت نفسه تثير القلق وتُعكّر السكينة. الأساس الفكري والشعوري لهذا المسار البصري لدى روزنبرغ، لفعل التصوير الزيتي-الرسم بذاته، يتجسّد في الجمع والقصّ والتركيب. ففعل القصّ، بمثابة أمر القدر، ينتهي في النهاية على شكل عجائب تستحضر ما أُقصي واختفى. الكلمات والصور تُدفَع إلى أدراج الزمن العابر، كإرث يُستخرج منها بصورة مختلفة في كل مرة.
تتضمن سلسلة الغُمّيضة أعمالًا تتمحور حول أغراض أو أماكن أو أحداث تبدو العلاقة بينها اعتباطية ظاهريًا: دمية ملاك من الخزف؛ منظر في أطلال فيلا موسوليني في رودس؛ ذكرى كفّ يد لصديق طفولة مطلية بالأكريليك الأحمر؛ بقايا من حفلة عيد ميلاد السابعة عشرة؛ لحظة في لعبة الغُمّيضة يختبئ فيها طفل تحت غطاء يبدو كالكفن؛ نموذج لكاتدرائية ماينتس يظهر في فيلم الرجل الفيل للمخرج ديڤيد لينش؛ وصورة لجدّة روزنبرغ وهي طفلة، مع عائلة أصدقاء، على شاطئ البحر في بلاد أخرى. تراكم هذه الصور يبسط مروحة من التواريخ المحتملة، التي تتداخل وتتفتت مرارًا مع كل نظرة تتساءل عن إدراك المصير بأثر رجعي.
لقد استُخدم مصطلح Der Rote Faden (الخيط الأحمر) في الأدب الألماني بوصفه مفهومًا نقديًا يقوم على الحاجة إلى التماسك والاستمرارية السردية، الشخصية والجماعية، في عالم يتّسم بالتفكك والفوضى واللا منطق. أما سلسلة الخيط الأحمر، وهي الأقدم والأكثر شخصية بين السلاسل الثلاث، فتقدّم ألبومًا عائليًا من النظرات في حالات إنطواء وقرب التي تصطاد الشعور بالزمن والألم والحب داخل الواقع.
سلسلة مرحبًا، كنت هنا وفكّرت بك، التي تحمل أعنوان المعرض بأكمله، فتركّز على تقنية ״خداع البصر (trompe l’œil بالفرنسية) – تقنية تصوير زيتي تخلق وهمًا واقعيًا. يستجيب روزنبرغ لهذا التقليد عبر إنشاء صور داخل صور، تُدمج فيها الصور بالكلمات على خلفية خشبية. وفي داخل هذه الفضاءات الواعية التي يبتكرها، يربط بين مقاطع نصية من أعمال أدبية معروفة – مثل نصوص توماس وولف، التي تتناول الزمن العابر واللحظات النثرية الهامشية ظاهريًا لكنها ذات دلالة؛ نصوص نطاليا غينزبورغ التي تتناول الحرب والدمار والفقدان؛ ولدى برونو شولتس، الذي يحتار حول خداع الزمن وتجليات رائعة لعنف الوجود – أو بين ملاحظات يومية وُجّهت إلى الفنان وبين رسومات أطفال، واقتباسات من تاريخ الفن (جان باتيست شاردان، جون كورين)، ورسومات أغراض منزلية. تتنقّل عين المشاهد بين الأزمنة والمشاهد، معيدةً بناء مسارها.
آثار بشر وأغراض وذكريات وأحداث تطفو في المعرض كصور تتراكم، وتُجدل، وتلاحق بعضها بعضًا. وهي معًا تنسج مسارًا من الشغف والحنين إلى فعل التمثيل، وفي الوقت ذاته تشير إلى استحالته وإلى فشله. ومن خلال كثرتها، تجسّد هذه الصور التصوير الزيتي-الرسم بوصفه حرفة حياة، وفعل بقاء.