נדב ויסמן: השבר בזמן

טכניקה מעורבת, וידיאו ואנימציה

יבשת שנבקעה, פיסותיה נפרדות, הפוכות; חלקן ניצבות כמונוליתים, חלקן צפות בדד, חלקן מציירות קו אופק והרים: אולי זו תמונת עולם שהיה ונחרב ואנו תרים בו אחר נקודות אחיזה, או שמא לא היה כלל וכעת אנחנו צופים בו בעודו קורם עור וגידים, לוקחים חלק בהתהוותו. המיצב הפיסולי של נדב ויסמן עשוי שכבות מובְנות שכמו חיות ונושמות בעצמן, בתנועה של גילוי והסתרה שאין לה התחלה או סוף — אלא שהרצף הזה שולל אפשרות של התבוננות שלווה ובלתי מעורבת. שוב ושוב הזרימה נתקלת בפרגמנטים מונומנטליים, בשברים טקטוניים דמויי חתכים אדריכליים.

מתוך משטחי הדיקט ויסמן מנסר, מחלץ, חושף ומַַתווה חללים ומדרגות, קווי אורך ורוחב המופיעים ומסתתרים חליפות בתנועות אנכיות ואופקיות, מעברים והתפתלויות, פרספקטיבות אשלייתיות. הוא רושם בגרפיט, מקרין וידיאו, מניע אנימציה. כל אלה מצטברים לרגע לפני שטח דמויי חזית ציורית אחת, ואזי שבים ונפרדים כדי לסמן את זכר התהוותם, כמשקעים שהותיר הזמן, כארכיאולוגיה של צורות וחומרים. תמונת הנוף שלפנינו נושאת עקבות של אירוע מטלטל, התרחשות חזותית מרובה מסמנים מזוהים המצביעים על משמעויות אחרות נסתרות: חיזיון אלגורי של גוף הבנוי מצורות שמשמעויות וערכים סמליים מוטמעים בהן; גוף־נוף שחלקיו מפוזרים ופרשנויותיו הצורניות והרגשיות־נפשיות מקוטעות; נוף הפורשׂ את הפער בין הנגלה לנסתר, את אובדן הקשר בין המסמן למסומן. תחת זאת הוא מצהיר על מצב פתוח, שבו מזוהים רק קטעי תובנות ואמיתות חלקיות. אין קרקע פרשנית אחת, גואלת או מנחמת, אלא ריבוי מצטבר המְְזמן אסוציאציות והקשרים חדשים.

כותרת המיצב, השבר בזמן, מסמנת את הדואליות שלו, את האופנים שבהם הצורה והנפש מתגבשות ומתפרקות בו. בד־בבד היא מצביעה על הדיאלוג שוויסמן מנהל עם סדרת ציוריו של משה קופפרמן השבר והזמן (1999) — שצוירה בהזמנת ”יד לילד” בקיבוצו לוחמיהגטאות והיתה אחת ההתייחסויות הישירות הבודדות של קופפרמן לשואה — ועם עבודות המגילה שלו, שנוצרו מרצף של פעולות ציור קדימה ואחורה, שמאלה וימינה, על פני הנייר ומאחוריו. ככלל, ציורו המופשט של קופפרמן נוצר בפעולות מצטברות של בנייה ומחיקה, שכבות וחסימות. זהו ציור המסרב לייצג מציאות ונובע מדיאלוג פנימי־אמנותי, אלא שבה־בעת הוא נושא תחושה נפשית־קיומית של שבר וטראומה.

עבודתו של ויסמן בעשור האחרון מתאפיינת במהלכים פיסוליים־תבליטיים־רישומיים, המשלבים וידיאו ואנימציה ומתחקים אחר יחסי נוף־טבע־גוף, בהתבסס על שניוּתּ של רצף וקיטוע ותביעה לתנועה נמשכת של הצופה, תנועה הולכת וחוזרת. בתערוכתו במוזיאון ויסמן מעלה רובד נוסף של דיאלוג עם הדו־ממד הקופפרמני, שאת עומקיו הוא ממיר לתלת־ממד פיסולי וחומרי. את הסריג של שכבות הצבע ותנועות המכחול והעיפרון אצל קופפרמן הוא ממיר לפיסול, ניסור ורישום בגרפיט על עץ. כל חלק במיצב כמו מוליד את הבא אחריו, תוך הדהוד של מה שקופפרמן כינה ”השתלשלות”.

אנימציה של צורה דמוית־דג, הנושאת את תו ההיכר הקופפרמני בקווי האורך המרכיבים אותה, נעה וסורקת את פני השטח, עולה מבעד לשכבות, צוללת ופורשׂתׂ אותן לכדי קונקרטיות פיסולית, מסמנת ומעצימה את ”נופיותה”. תנועת הצורה במרחב מנכיחה את משך הזמן ומַַתווה את סיפורו של הנוף כהבְנְיה ארכיטקטונית־גיאומטרית, שמתפרקת ומאבדת את אחיזתה. בו־בזמן, הנפשת הציוריות הקווית המופשטת מדגישה את עצמאותה של הפעולה האמנותית, את התנתקותה מייצוג המציאות, את התייחסותה לעצמה בכובד ראש המהול בהומור. ויסמן יוצר שוטטות בינות לפרגמנטים ולרצפים, בין הכניסות והיציאות, כאשר גוף המתבונן הוא חלק מההתרחשות, מודע לכך שראייתו מנותבת מתחת לפני השטח ומעליו, לתוך העומקים והשברים ואל עבר הפתחים, בארכיאולוגיה של שכבות שהופכות לטבע.

לפנינו הפשטה של תמונת נוף, שהיא גם מחשבה על נוף ועל היותם של מושגי הטבע, ההיסטוריה והראייה תוצרים של התניות חברתיות ותרבותיות (גבריות במידה רבה) התלויות בשליטה ובכוח. היבשת של ויסמן, כמו אטלנטיס האגדית שעל פי אפלטון נחרבה ונעלמה בשל רשעותם של תושביה, נושאת בחובה את יפי צורתה ואת הרִִיק שלה, נוכחות והעדר, כשדה הנושא בחובו אנלוגיות ודימויים שמחוללים עולם מקביל. ויסמן מערער את הזיקה המיידית למציאות, לזמן ולמקום, באמנות המתבוננת בעצמה ובשורשיה, באופני פעולתה והיווצרותה, ביחסים בין החלקים והמכלול. ביצירתו הוא מעלה אל פני השטח את תת־ההכרה של הצורות, הנושאות את השבר כזיכרון תרבותי והיסטורי, אישי וקולקטיבי.

וידיאו־אנימציה, מפּינג ועריכה:
עמית מטלון
תאורת אובייקט ותכנות: תמר אור
עיבוד דימוי לתנועה AI : טל נסים
תודות: יורי כץ, נירה יצחקי
וגלריה שלוש לאמנות עכשווית, תל־אביב
תודה מיוחדת : עירית תמרי,
אילנה לאור, טל שושן
התערוכה בתמיכת:
מועצת הפיס לתרבות ולאמנות

نداڤ وايزمان: انقطاع في الزمن
القيّمّة: إيرنا غوردون
تقنية مختلطة، فيديو وأنمي

قارة انشقت، وتفككت أجزاؤها منفصلة، مقلوبة؛ بعضها ينتصب كالمونوليثات، وبعضها يطفو وحيدًًا، وبعضها يرسم خط أفق وجبا ا لًا: ربما هذه صورة لعالم كان ودُمُّّر ونحن نبحث فيه عن نقاط تمسّّك، أو ربما لم يكن بتاتًاً والآن نحن نشاهد تشكله، نشارك في كسو عظامه باللحم. المنشأ النحتي لنداڤ وايزمان يتكوّّن من طبقات مبنية تبدو وكأنها حية وتتنفس بذاتها، في حركة من الكشف والإخفاء لا ب داية لها و لا نهاية، بل هو ينفي إمكانية التأمل الهادئ والحيادي. مرارًاً وتكرارًاً، تصطدم الحركة بشظايا ضخمة، بكسور تكتونية تشبه مقاطع معمارية.

من ألواح الخشب الرقائقي ينشر وايزمان، ي ستخرج ويكشف ويرسم فراغات ودرجًًا، خطوط طول وعرض تظهر وتختفي بالتناوب بحركات عمودية وأفقية، ممرات والتواءات، منظورات وهمية. يرسم بالغرافيت، يعرض فيديو، ويُشُغّّل رسومًًا متحركة. كل ذلك يتراكم للحظة أمام سطح يُشُبه واجهة تصويرية واحدة، ثم يعود لينفصل مرة أخرى ليشير إلى ذكرى تشكّّله كآثار تركها الزمن، أشكال ومواد. صورة المشهد أمامنا تحمل آثارحدث صادم، حدث بصري متعدد الرموز المعروفة التي تشير إلى معانٍٍ خفية أخرى: رؤيا مجازية لجسم مبني من أشكال ومعانٍٍ وقيم رمزية مشحونه فيها؛ جسم-منظرأجزاؤه مبعثرة وتأويلاته البصرية والعاطفية النفسيه متقطعة؛ منظر يفرش، ضمن طبقات التمثيل المتعددة، الفجوة بين المكشوف والمخفي، وفقدان العلاقة بين ال دال والمدلول. ب د ا لًا من ذلك، يصرّحّ بحالة مفتوحة، يتم فيها التعرّفّ فقط على شذرات من التبصرات وحقائق جزئية. لا توجد قاعدة تأويلية واحدة، مخلّصّة أو معزية، بل تعددية تراكمية ت ستدعي ايحاءات وسياقات جدي دة.

عنوان المنشأ انقطاع في الزمن يشير إلى مثنويته، إلى الأنماط التي يتبلور فيها الشكل والنفس ويتفككان. بالتوازي، يشير العنوان إلى الحوار الذي يُقُيمه وايزمان مع سل سلة لوحات موشيه كوپرفمان الانقطاع والزمن (1999)، التي رُسُمت بطلب من ”ياد ليل د” في كيبوتس لوحمي هغيتؤوت، وكانت واحدة من التعاملات القليلة المباشرة لكوپرفمان مع المحرقة — وكذلك إلى أعمال المخطوطة، التي أنشأها من تتابع حركات الرسم ذهابًاً وإيابًاً، يمينًاً وي سارًاً، على الورق ومن خلفه. عمومًًا، فإن لوحة كوپرفمان التجري دية هي نتاج أفعال تراكمية من البناء والمسح، طبقات وحواجز. إنها لوحة ترفض تمثيل الواقع وتنبع من حوار داخلي فنّيّ، وفي الوقت نفسه تحمل إحساسًًا نفيًساً وجو يًداً با لانقطاع والصدمة.

أعمال وايزمان في العقد الأخير تمتاز بعمليات نحتية-نقوش-رسمات، التي ت دمج بين الفيديو والأنمي وتتقصى علاقات المنظر-الطبعية-الج دس مستندة إلى ازدواجية بين ا لاستمرارية وا لانقطاع ومطالبة بحركة مستمرة من المُُشاهد، حركة ذهابًاً وإيابًاً. في هذا المعرض في المتحف، يطرح وايزمان طبقة إضافية من الحوار مع ثنائي الأبعاد ل دى كوپفرمان. ويحول عمقه إلى نحتي ومادي ثلاثي الأبعاد، ويحول ن سيج طبقات اللون وحركة الفرشاة وقلم الرصاص إلى نحت، نشر ورسم بالجرافيت على خشب. كل جزء في هذا العمل التركيبي يوّّل د ما يليه، من خلال تردي د أصداء ما ي سميه كوپفرمان ”ت سل سل الأحداث”.

أنمي لشكل يشبه ال سمكه، التي تحمل العلامة الكوپفرمانية المميزة في خطوط الطول التي يتكون منها، تتحرك وتمسح ال سطوح، تصعد من خلال الطبقات، تغوص وتب سطها إلى حد الملموس النحتي، تشير وتعزز طابعها ”المناظري”. حركة الشكل في الفضاء ت ستحضر امتداد الزمن وترسم قصة المنظر كبنية معمارية-هندسية تتفكك وتفقد تمسكها. وفي الوقت نفسه تحريك الطابع الخطي التصويري التجري دي يؤكد استقلالية الفعل الفنّيّ، وانفصاله عن تمثيل الواقع، وتعامله مع نفسه بج يّدةّ مشوبة بروح الفكاهة. وايزمان يخلق حالة من الت سكع بين الشذرات والت سل سلات، بين المداخل والمخارج، حيث يكون ج دس المُُشاهد جزءًًا من الحدث، واعيًاً لأنّّ رؤيته مُُوجهة من تحت ال سطح وفوقه، إلى الأعماق والكسور، وإلى الفتحات، في أركيولوجيا من الطبقات التي تتحول إلى طبيعة.

أمامنا تجري د لمنظر طبيعي، وهو في ذات الوقت تفكير في المنظر، وفي كون مفاهيم الطبيعة، والتاريخ، والرؤية ناتجة عن شروط اجتماعية وثقافية )ذكورية إلى حد كبير( تعتمد على ال سيطرة والقوة. قارة وايزمان، كقارة أتلانتس الأسطورية التي، بحسب أفلاطون، دُمُّّرت واختفت ب سبب شرّ سكانها، تحمل في طياتها جمال شكلها وفراغها، حضور وغياب، كحقلٍٍ يحمل في داخله استعارات وصورًاً تولّ دّ عالماً موازيًاً. وايزمان يُزُعزع الصلة الفورية بالواقع، بالزمن والمكان، من خلال فنّ يتأمل في ذاته وفي جذوره، في أنماط عمله وتكوّّنه، وفي العلاقات بين الأجزاء والكلّّ. في أعماله، يُظُهر إلى ال سطح اللاوعي الكامن في الأشكال، التي تحمل في طيّاّتها الكسر كذكرى ثقافية تاريخية، شخصية وجمعية.

عميت مطلون
تمار أور:AI طال نسيم
يوري كاتس، نيرا يستحاقي
عيريت تماري،
إيلانا لئور، طال شوشان
مجلس هبايس للثقافة والفن

קרדיט: אלעד שריג