I'M NOT FINE ART: טינקר שיראי

התערוכה ***  I’m Not Fine  ***ART נולדה מתוך התנועה הבלתי פוסקת של טינקר שיראי (נ’ 1977; מתגוררת במדבר צוקים) בין ההוויה שבתוך המסגרת לבין הדחף הקמאי להיחלץ ממנה. היצירה היא עבורה שפה ראשונית, היוצאת נגד הנטייה לסווג ולקטלג ומבקשת להישמט מצווים של היגיון וזהוּת. מתוך המתח הזה, בין האימפולסיבי לחד–פעמי, עולה התערוכה כמעשה של היווצרות – רגע שבו העצמי נמס אל תוך הדימוי וחוזר אל החיים עצמם.

בתערוכה מוצג ציור חדש באורך עשרה מטרים, שצויר לאורך תשעה חודשים. תהליך העבודה בורא מעין מגילה, והתערוכה מציעה רגע ראשוני, שבו מכלול הדימויים נחשף כרצף. הציור עשוי מצבעים שנרקחו בידי טינקר מחומרים וחפצים שונים שהיא מוצאת בסביבת ביתה: “דיו” של זית, רימון, פולידין, אוכמניות, פצצות מרגמה, נפל תחמושת. החומרים–צבעים נטענים על מצע הציור ונושאים עִמם עקבות של זמן, פגיעה ושכבות של מציאות. הציור הופך למעין זירה של תנועה, עם עשרות אפשרויות של התרחשויות, מבטים, כניסות ויציאות.

האוריינטציה המשובשת מחוללת חוויה של סחרחורת וחוסר התמצאות, ובמקביל מתקשרת עם רגרסיה והרגעה. הציור הוא התפוצצות של תנועה, שלא מאפשרת למבט להתייצב עד שקשה להבין היכן הציור מתחיל והיכן הוא נגמר. זהו ספק מגרש משחקים ספק מתקן עינויים הרוחש יצורים, זכר–נקבה שהם חי–צומח–דומם בעת ובעונה אחת, באזור הדוחס אל תוכו נפש וחומר. בעולמה של טינקר, זמן ואוריינטציה הם עניין שולי. התנודה שלה מערערת את שיווי המשקל, מערפלת את החושים ומנסחת יחסים חדשים עם חוש ההתמצאות.

ציורי הסדרה דיוקן עצמי על ניירות זכוכית (2018-25) מציגים את העצמיות המתרחבת והמשתנה של טינקר. בווידיאו הנדנדה, טינקר חוזרת אל ארכיון קלטות וידיאו שצילמה בשנים 2001-1999, לפני עידן הריאליטי, ונוגעת מחדש בחומרי הגלם הגנוזים. דמותה המתועדת של טינקר, שהיתה בעצמה איקון, מהלכת בתל–אביב של שנות ה–90. היא נושאת מצלמת וידיאו ומְצלמת את עצמה ואת השוטטות העירונית, בזמנים שבהם מצלמה לא היתה כלי יומיומי שגור, המבט לא היה אוטומטי ופעולת הצילום היתה עניין של בחירה. הרצון לתעד נבע לא מהרגל אלא מהתפעמות, והמצלמה היתה עבורה אמצעי הגנה. המצלמה של טינקר נעה בחופשיות ומזכירה את ראשית הפרקטיקה של אמני הווידיאו, שחקרו את החופש שהמצלמה מעניקה ואת כוחה לאחוז במציאות. מבטה החוקר מותח את גבולות הגוף ואת המסגרת הקולנועית.

הדמות מגיעה למגרש משחקים ועולה על נדנדה; היא מתנשפת, נמתחת ונשענת על הנדנדה כאילו היתה מִבטחה בעולם, נותנת למשהו לתפוס אותה – אם זו הנדנדה הפיזית, ואם התנועה המטאפיזית. תנועת המטרונום נמשכת: שחרור וריסון, ילדוּת ונשיות, טומבוי/לוליטה, מתגרה בסביבה ובעצמה. היא מחליפה תפקידים: אמנית, במאית, מצולמת, מתנדנדת, צופה. דמותה של טינקר, כמוה–עצמה, ממשיכה מסורת אמנותית ותרבותית ארוכה של ייצוגי נדנדה: הָחֵל בנדנדות הטקסיות בתרבויות קדומות, שייצגו מעבר בין עולמות ושינוי של מצב תודעה; דרך ציורי הרוקוקו של ואטו ופרגונאר, שבהם הנדנדה מסמנת עונג ונעורים לצד שבירת מוסכמות; ועד עבודות הווידיאו של פיפילוטי ריסט, שבהן הגוף, הדימוי והתנועה מתערבלים לכדי חוויה חושית מתעתעת.

יחסי הגומלין בין הציור והווידיאו מחוללים עולם, שקיומו נשען על היכולת להתנתק ולהתחבר מחדש באופן מוחלט. דרך תנועת הנדנוד – פיזי, דמיוני, מדיומלי – טינקר פותחת מרחבים חדשים של הכרה, והנדנדה מוצבת כסמכות אסתטית המְתקפת מצבים של הרהור. חוויית ההתנדנדות, קדימה ואחורה, מעוררת מנגנון פנימי המאפשר לגוף להשתחרר מסדרי החברה. במופע גופני רך, הילדה–אשה מתנדנדת בין מציאות לדמיון וחושפת יחסים מורכבים בין הגוף, המצלמה והעולם.

אוצרת: דניאל צדקה–כהן
תודה מיוחדת: אייל שיראי, חפי בוהם, עמית עיני, רונן הופמן וקרני פוסטר על השיר dxmi

وُلد معرض***  I’m Not Fine  ***ART من الحركة الغير المتوقفة التي تعيشها تينكر شيراي (مواليد 1977؛ تقيم في صحراء تسوكيـم) بين الكينونة التي داخل الإطار وبين الدافع الغريزي القديم للانعتاق منه. فالإبداع بالنسبة لها لغة بدائية تعارض الميل إلى التصنيف والتقنين، وتسعى للتحرر من أوامر المنطق والهويّة. من داخل هذا التوتر، بين الاندفاعيّ وأحادي الاستعمال، يظهر المعرض كفعل تشكّل – لحظة تذوب فيها الذات داخل الصورة ثم تعود إلى الحياة نفسها.

يقدم المعرض لوحة جديدة طولها عشرة أمتار، رُسمت على مدار تسعة أشهر. سيرورة العمل تخلق ما يشبه لفيفة، ويمنح المعرض لحظة أولى ينكشف فيها مجمل الصور كوحدة متصلة. تتكون اللوحة من ألوان تصنعها تينكر بنفسها من مواد وأشياء تجمعها من محيط منزلها: “حبر” الزيتون، الرمان، البوفيدين، التوت الأزرق، قذائف الهاون، وبقايا الذخيرة. هذه المواد/الألوان تشحن سطح اللوحة بآثار الزمن والإصابة وطبقات الواقع. تتحول اللوحة إلى ساحة حركة، ذات عشرات الإمكانات من الأحداث والنظرات والدخول والخروج.

يُحدث التوجيه المختلّ شعورًا بالدوار وفقدان الاتجاه، وبالتوازي، يتصل بحالة من الارتداد النفسي والتهدئة. اللوحة انفجار من الحركة لا يسمح للنظرة أن تستقر، حتى يصعب إدراك أين تبدأ اللوحة وأين تنتهي. هو ربما ساحة ألعاب أو منشأة تعذيب في آنٍ واحد، يضجّ بكائنات ذكورية أنثوية هي حي-نبات-جماد في الوقت نفسه؛ منطقة تضغط في داخلها الروح والمادة. في عالم تينكر، الزمن والتوجيه هما مسائل هامشية. فحركتها المتأرجحة تزعزع التوازن، وتغشي الحواس، وتصوغ علاقات جديدة مع حسّ إدراك المكان.

تعرض سلسلة اللوحات بورتريه ذاتي على أوراق زجاجية(2018–2025) الذات المتوسعة والمتغيرة لدى تينكر. في فيديو الأرجوحة تعود تينكر إلى أرشيف أشرطة فيديو صورتها في الأعوام 2001-1999، قبل عصر الواقع التلفزيوني، لتعيد لمس موادها الخام الدفينة. تظهر شخصية تينكر المُوثَقة، التي كانت هي نفسها أيقونة، وهي تتجول في تل أبيب التسعينيات. تحمل كاميرا فيديو وتصور نفسها وتجوالها في المدينة، في زمن لم تكن فيه الكاميرا أداة يومية مألوفة، ولم تكن النظرة تلقائية، وكان فعل التصوير خيارًا واعيًا. الرغبة في التوثيق لم تكن عادة، بل انفعالًا، وكانت الكاميرا بالنسبة لها وسيلة حماية. تتحرك كاميرتها بحرية وتذكّر ببدايات ممارسة فن الفيديو، حيث استكشف الفنّانون الحرية التي تمنحها الكاميرا وقدرتها على الإمساك بالواقع. نظرتها الفاحصة تشدّ حدود الجسد والإطار السينمائي.

تصل الشخصية إلى ساحة ألعاب وتصعد على أرجوحة؛ تتنفس، تتمتد، وتستند إلى الأرجوحة كأنها ملاذها في العالم، وتسمح لشيء أن يمسك بها – سواء كانت الأرجوحة المادية أو الحركة الميتافيزيقية. تستمر حركة البندول: تحرر وكبح، طفولة وأنوثة، تومبوي-لوليتا، تستفز البيئة وذاتها. تبدّل أدوارها: فنّانة، مخرجة، مصوَّرة، متأرجحة، ومشاهِدة. وتواصل شخصية تينكر، كالفنّانة نفسها، تقاليد فنّية وثقافية طويلة لتمثيلات الأرجوحة: من الأرجوحات الشعائرية في الثقافات القديمة التي جسدت العبور بين العوالم وتحول الوعي؛ مرورًا بلوحات الروكوكو لواطو وفراغونار حيث ترمز الأرجوحة إلى المتعة والشباب وكسر الأعراف؛ وصولًا إلى أعمال الفيديو لبيبيولوتي ريست، حيث يختلط الجسد بالصورة والحركة على شكل تجربة حسية مُضللة.

العلاقة المتبادلة بين الرسم والفيديو تُنشئ عالمًا يرتكز وجوده على القدرة على الانفصال والاتصال المطلق من جديد. ومن خلال التأرجح – الجسدي، الخيالي، والوسيط – تفتح تينكر فضاءات جديدة للوعي، وتصبح الأرجوحة مرجعية جمالية تُصادق على حالات من التأمل. تجربة التأرجح، ذهابًا وإيابًا، تثير آلية داخلية تسمح للجسد بالتحرر من نظام المجتمع. في عرض جسدي رقيق، تتأرجح الطفلة-المرأة بين الواقع والخيال وتكشف عن علاقات مركّبة بين الجسد، والكاميرا، والعالم.

القيّمة: دانيئل تصدقا كوهن

شكر خاص: إيال شيراي، حافي بوهم، عميت عيني، شاؤول كاهن